Het geheim van de tanpura..

Het geheim van de tanpura..

.. is een draadje.

Klosje naaigaren

Wie voor het eerst een tanpura hoort, is vaak verbaasd dat die paar snaren zóveel klanken kunnen voortbrengen. Om dat speciale geluid te creëren, heb je twee dingen nodig: een tanpura en een klosje naaigaren.

Draadje tilt snaar omhoog

Als je goed kijkt, zie je dat er tussen elke snaar en de brug een dun draadje zit. Zonder dat draadje klinkt de tanpura nauwelijks anders dan – ik noem maar wat – een gitaar. Het draadje zorgt dat de snaar een heel klein beetje loskomt van de brug, die breed en plat is. Zo krijgt de snaar een beetje ruimte en ‘stuitert’ hij bij elke trilling als het ware tegen die platte brug. Daardoor ontstaat het karakteristieke geluid van de tanpura.

Knoop van staande golf

Er is één specifieke plek waar het draadje moet zitten om zo te gaan resoneren. Die zoek je op door het draadje langzaam tussen de brug en de snaar te verschuiven. Even een beetje natuurkunde: er ontstaat een staande golf in de snaar, en je plaatst het draadje op een van de knopen in die golf. Dat zijn de rode punten in onderstaand plaatje.

standing wave

Platte brug

Deze constructie met de platte brug is een unieke Indiase muzikale uitvinding. Je vindt hem niet alleen op de tanpura, maar ook op de andere Indiase luitinstrumenten, zoals de sitar, de rudra vina en de surbahar (bas-sitar).

4 antwoorden

  1. Jan Runge schreef:

    Kunt u mij de stemming van de 4 snaren van de Tampoera geven ik weet dat 3 snaren op de de “sadja” toon: 136,10 hz zijn gestemt maar de 4e weet ik niet.
    bij voorbaat dank.

  2. nadabrahma schreef:

    Ik zal er een bericht aan wijden. De middelste snaren zijn gestemd op de sadja (Sa), de grondtoon. De dikke snaar ook op de Sa, maar een octaaf lager (dus op de halve frequentie). De eerste snaar is de tussenliggende kwint.
    Wat betreft de frequenties: de Sa kun je in feite op elke gewenste frequentie kiezen. Het gaat om de juiste onderlinge verhouding tussen de snaren, zodat de boventonen ‘matchen’.

  3. Dirk Van Gestel schreef:

    als ik het goed heb, bestaat de brug uit hertshoorn en is ze niet plat, maar een beetje gebold. Je krijgt een meer verfijnde klank door ze op de juiste manier (en met het juiste schuurpapier) bij te schuren, en door te experimenteren met steeds dunnere draadjes?

    • hansjehuson schreef:

      Dirk, dat klopt inderdaad. Het gaat mij om de vergelijking met westerse snaarinstrumenten. Bij een gitaar of een viool kun je dit effect niet bereiken, omdat die geen ‘platte’ kam of brug hebben.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Google translate »